7 - Шабан, 1441 жыл.
     31 - Наурыз, 2020 жыл.   


  Негізгі бөлім / Иман және Ислам / "Қиямет және Ахирет" кітабы / УАҺҺАБИ СЕНІМДЕРІ ЖӘНЕ ӘҺЛИ СҮННЕТ ҒАЛЫМДАРЫНЫҢ ОЛАРҒА БЕРГЕН ЖАУАПТАРЫ (35)

УАҺҺАБИ СЕНІМДЕРІ ЖӘНЕ ӘҺЛИ СҮННЕТ ҒАЛЫМДАРЫНЫҢ ОЛАРҒА БЕРГЕН ЖАУАПТАРЫ (35)

35) «Хадиқа» кітабының алты жүз қырық сегізінші бетінде жазылғаны бойынша, илми захирден біраз нәрсе үйреніп, илми батыннан ештеңе білмейтіндер тасаууф кітаптарын оқыса арифтердің сөздерін күпірлік және адасушылық деп санайды. Өздері түсінбеген марифет ілімдеріне сенбейді. Мухиддин Араби, Омар бин Фарид, Ибн Сәбин Ишбили, Афифуддин Тәләмсани, Абдулқадир Гейлани, Жалалуддин Руми, Сәйид Ахмед Бәдәуи, Ахмед Тижани, Абдулуаһһаб Шарани, Шәрәфуддин Бусайри сияқты тасаууф ғұламаларын (рахимә-һумуллаһу та'ала) жақтырмайды. [Мухиддин Араби 638 [м.1240] жылы Шамда, Омар бин Фарид 636 [м.1238] жылы Мысырда, Ибн Сәбин 669 [м.1270] жылы Меккеде, Афифуддин Сүлейман Тәләмсани 690 [м.1290] жылы Шамда, Абдулқадир Гейлани 561 [м.1166] жылы Бағдадта қайтыс болды.]

Батын ілімдеріне сенбейді. Ал батын ілімдеріне сенбеген адам Мұхаммед алейһиссаламның дінінің сырларына сенбеген болады. Ондай адамға бидғатшы және адасушы делінеді. Ондайлар иманды болып көрінгенімен, мунафиқ (екі жүзді) сияқты. Имам Суюти және Хатиб жеткізген хадис шәрифте: «Дін ілімі екіге бөлінеді: біріншісі, жүректе болатын пайдалы ілімдер. Екіншісі, сөзбен түсіндірілетін захир ілімдері» делінген. Тағы Суюти мен Дәйләми жеткізген хадис шәрифте: «Батын ілімдері Аллаһу та'аланың сырларының бірі. Оның үкімдерінің бірі. Оны Өзі қалаған құлдарының жүрегіне береді» делінген. Имам Малик айтқан: «Илми захирге ие болған адам илми батынға қолжеткізе алады. Захир ілімі бар адам білімімен амал ететін болса, Аллаһу та'ала оған батын ілімін нәсіп етеді.» Әли бин Мұхаммед Уәфаның арифтік сөздеріне таңырқап қалған Имам Омар Булқини «Бұларды қайдан үйрендіңіз?» дегенде ол «Бақара» сүресіндегі «Аллаһтан қорқыңдар! Аллаһу та'ала Одан қорққандарға білмегендерін үйретеді» деген аяти кариманы оқыды. [Жалалуддин Руми 672 [м.1273] жылы Конияда, Ахмед Тижани 1230 [м.1815] жылы Фаста, Шәрәфуддин Мұхаммед Бусайри 695 [м.1295] жылы Мысырда, Ибнууәфа 807 [м.1404] жылы Мәдинада қайтыс болды.] Әбу Талиб Мекки айтқан: «Илми захир мен илми батын, жүрек пен көңілдің бірге болуы сияқты.бір-бірінен ажырамайды. Батын ілімдері арифтің жүрегінен басқа жүректерге ағады. Захир ілімдері ғалымның сөзінен үйреніледі. Құлаққа кіріп, жүрекке кірмейді.» Хадис шәрифте: «Ғалымдар пайғамбарлардың мұрагерлері» делінген. Ол ғалымдар тек қана захири ілім иесі болғандар емес. Ол ғалымдар білгендерімен амал ететін, тақуа болған, пайғамбарлардағы ілімдердің барлығына қолжеткізген шынайы ғалымдар. «Захири ілім» иелерінің ниеттері таза болмағандықтан және шәһуаттарынан құтыла алмағандықтан, ілімнің нұры жүректеріне кірмейді, миларына қонбайды. Олардың жүректерін, миларын тозақ оты тазалайды. Имам Мунауи Имам Ғазалиден (рахимә-һумуллаһу та'ала) хабар бергені бойынша, ахирет білімі екі түрлі: біріншісі, кәшфпен (аянмен) пайда болады. Бұл «Илми мукашәфә» және «Илми батын» деп аталады. Барлық білімдер осы ілімге қолжеткізу үшін себепші, арашы. Екіншісі, «Илми муамәлә». Арифтердің көбінің айтуынша, илми батыннан нәсібі болмаған адамның имансыз кету қаупі бар. Бұдан нәсіп алудың ең төменгісі – бұл білімге сену. Бойында бидғат немесе тәкәппарлық бар болған адамға батын ілімі нәсіп болмайды. Дүниеге берілген және үнемі нәпсінің қалауына еріп жүрген адам да, көп нәрсе үйренгенімен, батын ілімінен ештеңеге қолжеткізе алмайды. Батын ілімі – тазаланған жүректерде пайда болатын нұр. Пайғамбарымыз (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) «Сондай білімдер бар, олар өте жасырын. Оларды тек қана марифет иелері біледі» деген. Бұл хадис шәриф батын ілімдерін көрсетуде. Имам Маликтің (рахметуллаһи алейһ) илми батынға жеткізеді деген захир ілімі оның заманындағы амалда жүзеге асырылған ілім. Қазіргі дүниелікке қолжеткізу, атаққа бөлену үшін үйренілген нәрселер емес. Аллаһу та'аланың әмірлері мен тыйымдарын дұрыс орындай алу үшін әркімге қажет болған «Илми хал» (ғылымхал) білімдерін аз уақытта және оңай үйренуге болады. Онымен амал еткен кезде илми батын пайда болуы мүмкін.

Батын ілімдеріне қауышпаған дін адамдары өздері білмеген білімдерге сенбейді. Батын ілімі ретінде түсінгендері және айтқандары – өздері сияқты сауатсыздардан естіген немесе батын ғалымдарының кітаптарынан оқып жаттап алған нәрселері ғана. Олардың тот басқан жүректері ашылмаған, рахмани нұрға қауыша алмаған. Өздерін батын ғалымы санаған бұл сауатсыздар – өз ақылдарының тұтқындары. Олар ғұламалардың (рахметуллаһи алейһим әжмаин) үйреткендерін шолақ ақылдарымен өлшеп, қате түсінуде. Құран кәрімді және хадис шәрифтерді де осылай қате түсініп, қате, зиянды тәфсир кітаптарын жазады. Сөйтіп, мұсылмандарды пәлекетке түсіреді. «Нұр» сүресінің «Аллаһу та'ала бір адамға нұр бермесе, ол мунаууар бола алмайды (нұрға бөлене алмайды)деген қырқыншы аяти каримасы осыны көрсетіп тұр.

[Сиражуддин Омар Булқини Мысри 805 [м.1402] жылы, Әбу Талиб Мұхаммед Мекки 386 [м.996] жылы Бағдадта қайтыс болды.]

[Аллаһу та'алаға қауышу, Аллаһу та'алаға жақындау, Аллаһу та'аланы тану, Аллаһу та'аланы жақсы көру, фәйз алу, нұрлану, ариф болу, илми батын иесі болу сияқтылардың бәрі жүрекпен (көңілмен) орындалады. Оларға ақыл жетпейді, түсіне алмайды. Аллаһу та'ала барлық нәрсеге қолжеткізу үшін себеп жаратқан. Бір нәрсеге қолжеткізе алу үшін ол нәрсенің себебіне жүгіну қажет. Атап өткен нәрселерімізге қолжеткізудің себебі – көңілді масиуадан тазалау, жаратылыстардың болмысын, оларды жақсы көруді жүректен шығару. (Масиуа – Аллаһу та'аладан басқа барлық нәрсе.) Бұл «Фәна-и қалби» деп аталады. Көңіл Аллаһтан басқа барлық нәрсені толықтай ұмытса, жоғарыда атаған нәрселеріміз өздігінен көңілге толады. Көңіл – көзге көрінбейтін, ұстауға келмейтін нәрсе. Яғни зат емес. Орын алып тұрмайды. Жүрек деп аталатын ет бөлшегімен байланысы бар. Ақылдың мимен байланысы сияқты. Ыдыстың ішіне ауаны кіргізу үшін күш жұмсау қажет емес, сұйықтықты төгу керек. Ыдыстағы сұйықтықты босатқан кезде ауа өздігінен кіреді. Жүрек (көңіл) те осындай. Жаратылысты жақсы көру, тіпті ойлау жүректен шығарылса, Аллаһқа деген сүйіспеншілік, фәйз, нұр, марифет өздігінен жүрекке (көңілге) келеді. Жүректі жаратылыстардан тазалаудың себебі – Әһли сүннет сенімі, харамдардан сақтану, парыздарды және нәпіл ғибадаттарды орындау. Нәпіл ғибадаттардың ең әсерлі және тез болғаны – зікір ету және Аллаһу та'аланың әулиелерінің бірімен бірге болу.]

«Хадиқа» кітабының екінші том, жүз үшінші бетінде жазылғанындай, жамағат – мейірім. Яғни мұсылмандардың хақ тұрғысында бірігуі Аллаһу та'аланың мейірім танытуына себеп болады. Ал бөліну – азап. Яғни мұсылмандардың қоғамынан ажырау Аллаһу та'аланың азап беруіне себеп болады. Демек, әр мұсылманның дұрыс жолда болғандарға қосылуы керек. Иманы дұрыс болғандар аз болса да, оларға қосылып, олар сияқты сену қажет. Дұрыс жол – Асхаби кирамның (сахабалардың) жолы. Бұл жолдағылар «Әһли сүннет уәл жамағат» деп аталады. Сахабалардан кейін пайда болған қате, адасқан адамдардың көп болуы адамды адастырмауы керек. Имам Бәйһақи айтады: «Мұсылмандар бұзылған кезде оларға дейін келгендердің дұрыс жолын ұстануың керек! Жалғыз қалсаң да, ол жолдан ажырамауың қажет!» Нәжмәддин Ғаззи айтқанындай, «Әһли сүннет уәл жамағат ғалымы» дегеніміз – Расулуллаһтың және сахабалардың дұрыс жолын ұстанған ғалымдар деген сөз. «Сиуад-и ағзам», яғни Ислам ғалымдарының көбі осындай еді. Хақ болған жамағат және жетпіс үш топ арасында тозақтан құтылатындығы хабар берілген «Фырқа-и нажия» осылар. Құран кәрімде «Бөлінбеңдер!» делінген. Бұл аяти карима ақидада, сенімдегі білімдерде бөліңбендер деген сөз. Ғалымдардың көбі, мысалы Абдуллаһ ибн Мәсуд, осындай екендігін айтқан. Яғни нәпістеріңе және жаман пікірлеріңе еріп, дұрыс иманнан ажырамаңдар деген сөз. Бұл аяти карима фиқһ білімдерінде бөліңбеңдер дегенді білдірмейді. Аяти карима ыдыраушылық болған бөлінуге тыйым салуда. Бұл болса, ақидадағы, сенімдегі бөліну. Үкімдерде, амалдарда болған ижтиһад білімдеріндегі бөліну ондай емес. Өйткені, бұл бөліну ақыларды, парыздарды, амалдардағы, ғибадаттардағы нәзік білімдерді шығарған. Сахабалар да күнделікті істерін сипаттайтын білімдерде бір-бірінен бөлінген еді. Бірақ, ақида білімдерінде мүлдем бөлінбейтін еді. Хадис шәрифте: «Үмбетімнің бөлінуі мейірім» делінген. Төрт мазһабтың амал, іс-әрекет білімдерінде бөлінуі осындай. [Қазір] Төрт мазһаб болуы Аллаһу та'аланың хидаяты және мейірімі. Бәрі сауап алды. Қияметке дейін осы мазһабтарды ұстанушылардың ғибадаттарына берілген сауаптар олардың мазһабтарының имамдарына да берілуде. Ғалымдардың амал, іс-әрекет білімдерінде түрлі салаларға бөлінуі де осындай. Осылайша көбі хадис ғылымында, көбі тәфсирде, көбі фиқһ ғылымында, араб білімдерінде жетілген. Тасаууфшылардың риязат шегуде және талапкерлерін жетілдіруде бөлек жол ұстануы да, яғни әртүрлі жолдардың пайда болуы да осы хадис шәрифке сай болуда. Нәжмәддин Кубра (рахметуллаһи алейһ) «Адамдарды Аллаһу та'алаға қауыштыратын жолдар адамдардың санына тең» деген. Бұл сөз де талапкерлерді жетілдіру жолын көрсетіп тұр. Әйтпесе сенімдерінде ешқандай айырмашылық, бөліну жоқ. Барлық әулиелердің сенімдері, имандары бірдей. Бәрі «Әһли сүннет уәл жамағат» сенімінде. Кәсіп иелерінің де әртүрлі жұмыс салаларына бөлінуі де осындай мейірім. Бірақ, сенімде бөліну, ажырау ондай емес. Өйткені, Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) «Жамағат мейірім. Бөліну азап» деген. [Нәжмәддин Кубра 618 [м.1221] жылы Харезмде Шыңғыс хан әскері тарапынан шәһид етілді.]