5 - Шәууал, 1442 жыл.
     17 - Мамыр, 2021 жыл.   



ТӨРТІНШІ БӨЛІМ

Расулуллаһтың (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) хижретінен қайтыс болуына дейін орын алған оқиғалар. Бұл бөлімде екі тарау бар. Бірінші тарауда кітаптарда қай кезде орын алғаны хабарланған мұғжизалар баяндалған. Ал екінші тарауда қай кітаптан алынғаны және уақыты көрсетілмей айтылған оқиғалар баяндалған.

 

БІРІНШІ ТАРАУ:

Расулуллаһтың (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) хижретінен қайтыс болуына дейін орын алған және кітаптарда қай кезде орын алғаны хабарланған мұғжизалар.

• Расулуллаһқа (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) Меккеден Мәдинаға хижрет етуі (қоныс аударуы) бұйырылған кезде пайғамбарлығы білдірілуінің он төртінші жылы еді. Меккеден жолға шыққан түні құрайш мүшриктері өзара Расулуллаһты (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) өлтіруге келісіп алды. Түннің ұйқы уақыты келгенде олар Расулуллаһтың есігі алдына жиналып, өлтіру үшін ұйықтағанын күте бастады. Ол түні «Ясин» сүресінің алғашқы аяттары түсті. Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) жерден бір уыс топырақ алды. «Олардың алдарынан бір бөгет және арттарынан бір бөгет жасап, оларды жауып тастадық, енді ештеңе көре алмайды» деген «Ясин» сүресінің 9-шы аятын оларға оқып, қолындағы топырақты бастарына шашып, араларынан өтіп кетті. Олар мүлде көрмеді және байқамады да. Араларынан тек біреуі ғана көріп, мүшриктерге «Мұхаммедті көре алмадыңдар! Ол шығып кетті» деді. Мүшриктер тұрып, бастарындағы және беттеріндегі топырақты сүртті.

• Ол түні Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) хазреті Әбу Бәкір Сыддықпен (радиаллаһу анһ) бірге Сәур тауындағы бір үңгірдің алдына келді. Хазреті Әбу Бәкір: «Йа, Расулаллаһ! Үңгірдің ішіне бірінші мен кірейін. Сізге ешқандай зиян келмесін» деді де, ішке кіріп, саусағымен үңгір ішіндегі қабырғаның тесіктерін тексеріп шықты. Үлкен тесік тапты. Ол тесікті тексеру үшін аяғын ішіне кіргізді. Аяғын санына дейін ішіне кіргізіп шығарды. Бір риуаят бойынша, көйлегін жыртып бөлшектеп, сол бөлшектермен тесіктерді бітеді. Бір тесік қалды. Ол тесікті бітеу үшін аяғын қойып еді, аяғын жылан шағып алды. «Йа, Расулаллаһ! Ішке кіріңіз. Сізге орын дайындап қойдым» деді. Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) үңгірдің ішіне кіріп демалды. Хазреті Әбу Бәкір Сыддық ол түні жылан шаққаны себебімен аяғының ауруынан қатты қиналды. Расулуллаһқа (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) білдірмеді. Таңертең Расулуллаһ хазреті Әбу Бәкірдің аяғының ісіп кеткенін байқап, «Не болды, ей, Әбу Бәкір?» деп сұрады. «Йа, Расулаллаһ! Түнде жылан шағып алды» деп еді «Маған неге айтпадың?» деді. Хазреті Әбу Бәкір «Сіздің мұңайғаныңызды қаламадым, йа, Расулаллаһ!» деді. Сонда Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) мүбәрәк қолымен ісіп тұрған жерді сипады, сол сәтте ісік басылып, жазылып кетті.

• Расуллуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) пен хазреті Әбу Бәкір Сыддық (радиаллаһу анһ) үңгірдің ішіне кірген сәтте сол түні үңгірдің алдында ағаш өсіп шықты. Екі жабайы көгершін сол ағаштың үстіне ұя жасап, жұмыртқа басты. Бір өрмекші үңгірдің есігін тормен жапты. Расулуллаһтың (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) Меккеден кеткенін естіген мүшриктер қаруларын алып, соңынан іздеуге түсті. Үңгірге екі жүз зра немесе бір риуаят бойынша елу зра жақындады. [Бір зра – 48 см]. Араларынан біреуін үңгірге кіріп қарап шығуы үшін жіберді. Ол адам үңгірдің алдына келді де, кері қайтты. «Неге қайтып келдің?» деген сұраққа «Үңгірдің есігін өрмекші тор құрып жауып тастаған және ол жерде екі көгершін бар. Іште ешкім жоқ екенін түсіндім» деді. Мүшриктер үңгірдің алдына қонған екі көгершінді көріп қайтып кеткендіктен Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) ол көгершіндерге қайырлы дұға жасады. Аллаһу та'ала ол көгершіндерге Мәсжид-ул харамнан бір орын нәсіп етті, олар қанша жылдар бойы сонда тұрып көбейді.

• Мүдләж ұлдары тайпасының көсемі Сурака былай айтып берген: «Қауымымның арасында отырған едім. Біреу келіп, «Теңіз жағалауында алыстан келе жатқандардың қарасын көрдім. Олар – Мұхаммед алейһиссалам мен сахабалары болса керек» деді. Мен олар екенін түсіндім. Оған «Олар емес, бәлкім пәлен кісілер шығар. Түйелерін жоғалтып алып, іздеп жүрген болар» дедім. Өзім үйіме кетіп, қызметшіме атымды сыртқа шығарып дайындауын бұйырдым. Найзамды алып, атыма мініп, оларды аңдуға айдадым. Оларға жетіп алдым. Жақындағаным соншалық, Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) Құран кәрім оқып жатты, соны естіп тұрдым. Артына мүлде қарамайтын, бұрылмайтын. Хазреті Әбу Бәкір Сыддық үздіксіз қарап тұрды. Кенеттен атымның аяқтары қарнына дейін жерге батты. Айқайлап «Сендер мені қарғадыңдар! Дұға етіңдер, құтылайын. Ант етемін, алдымнан шыққанның бәрін кері қайтарамын» дедім. Олар дұға етіп, құтылдым. Оларды аңдуға келгендердің бәрін кері қайтардым.

Риуаят етілуі бойынша, сол кезде Сурака Расулуллаһқа (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) «Менің қой отарыма кезіккен кездеріңде қойларымның кезкелгенін алыңдар» деді. Сонда Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) «Біз мүшриктердің сыйлықтарын алмаймыз» деді.

• Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) хижрет еткенде жолда Умму Мабәдтің шатырына кірді. Ол Расулуллаһты білмейтін. «Ей, Умму Мабәд! Үйіңде сүт бар ма?» деп сұрады. «Сүт жоқ, қойларым алыста» деді. Шатырда бір қой көріп, «Ал мынау не?» дегенінде «Ол арық, әлсіз қой. Сол үшін отардан қалып қойды» деді. Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) «Рұқсат берсең осы қойыңның сүтін сауайық» деді. Ол «Өздерің біліңдер. Бірақ бұл қой қысыр» деді. Сонда Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) қойды өзіне жақындатып, мүбәрәк қолымен қойдың желінін сипап, сауа бастады. Сүттің мол шыққаны соншалық, шатырдағы барлық ыдыстар сүтке толды. Сол сүтті ішті. Кейін тағы бір ыдыс сұрады. Оны да сүтке толтырып, Умму Мабәдке беріп, жолға шығып кетті.

Умму Мабәд былай айтып берген: «Ол қой үйімізде берекетті болғаны соншалық, Әмир-ул мүминин хазреті Омар (радиаллаһу анһ) дәуіріне дейін сол қойдың сүтін таңертең-кешке саудық. Сол жылы бүкіл тайпаларда сүт тапшылығы бар еді».

Әбу Жафәр бин Харир Табари былай риуаят еткен: «Умму Мабәдтің Мабәд есімді мүгедек ұлы бар еді. Расулуллаһтан (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) мұғжиза көрген соң ол ұлын Расулуллаһқа апарып, дұға сұрады. Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) дұға етті, бала сол сәтте жазылып, жүре бастады».

• Замахшәри «Рәбиул Әбрар» атты кітабында былай риуаят еткен: Умму Мабәдтің сіңлісінің ұлы Хиндтен, ол болса Умму Мабәдтен былай жеткізген: «Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) шатырыма кірді. Түнде шатырымда ұйықтап демалды. Оянғанда су сұрады. Мүбәрәк қолдарын жуып, аузын шайқап, суын шатырымның қасындағы бір тікеннің түбіне төкті. Таңертең қарасақ, ол жерден үлкен ағаш өсіп шығыпты. Ірі жемістер салған еді. Жемісінің иісі жұпардай аңқып, шекердей тәтті еді. Ол жемісті аш адам жесе тойып, шөлдеген адам жесе, шөлі қанатын, ауру адам жесе жазылып кететін. Қайғылы адам жесе шаттыққа бөленетін. Ол ағаштың жапырағын жеген түйелер мен қойлар сансыз сүт беретін. Біз ол ағаштың атын «Мүбәрәк ағаш» деп қойдық. Айналамыздағы тайпалар ауруларына беру үшін оның жемісін сұрап келетін. Бір күні сәре уақытында ол ағаштың жемістері төгілгенін, жапырақтары кішірейгенен байқадым. Қатты қорықтым және қынжылдым. Және де естуімше, Расулуллаһтың (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) қайтыс болғаны туралы хабар келген екен. Бұл оқиғадан кейін отыз жыл өтіп кетті. Тағы бір күні таңертең сыртқа шығып қарасам, ол ағаш тамырынан бұтақтарына дейін тікен болып кетіп, жемістері жерге төгілген екен. Хазреті Әлидің (кәррәмаллаһу уәжһәһ) шәһид етілгені туралы хабар естідік. Бұл оқиғадан кейін ол ағаш жеміс бермейтін болды. Бірақ жапырақтарын пайдаланатын едік. Бір күні қарасам, ағаштың ішінен таза қан ағып жатты. Жапырақтары солып қалған еді. Мұңайып отырғанымда хазреті Хусейн (радиаллаһу анһ) шәһид етілді деген хабар келді. Одан кейін ол ағаш түбінен қурап, жоқ болып кетті». Замахшәридің айтқанындай, бұл оқиғаның қой оқиғасы секілді мәшһүр болмағаны таңқалдырарлық.

• Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) хижрет жолында Умму Мабәдтің шатырына жеткенінде мүшриктер Оның қай тарапқа кеткенін білмей қалды. Олар сол күні Әбу Қубәйс тауының үстінен бір дауыс естіді. Өлең шумақтары оқылған еді. Бірақ олар дауыс иесін көре алмады. Ол шумақтарда былай делінген еді:

Аллаһу та'ала оларға мол игілік берсін,

Шатырына барды олар Умми Мабәдтің,

Екеуі хижрет етті, Хақ бұйрықпенен,

Бақытқа бөленері ақиқат досының Мұхаммедтің (алейһиссалам)!

 

Меккелік мүшриктер бұл өлеңді естіген соң Расулуллаһтың (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) Мәдина тарапына кеткенін аңғарды.

• Хижрет кезінде Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) жолда кетіп бара жатқанда Бурәйдә Әсләми өз тайпасының жетпіс адамымен бірге Расулуллаһтың (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) алдынан шықты. Расулуллаһ оны көргенде есімімен шақырып, «Бәрадә әмруна», яғни жағдайымыз оңалды (рахаттандық) деген мағынаны беретін есіміне ишара етті. «Саламаттыққа жету» мағынасын беретін «Әсләм» тайпасынан екенін білген кезде «Сәллимна», яғни «Саламаттық таптық» деді. Бурәйдә Әслами Расулуллаһтан «Кімсіздер?» деп сұрағанда «Мен Мұхаммед бин Абдуллаһпын және Аллаһу та'аланың Расулымын» деп жауап берді. Сонда Бурәйдә Әсләми бірден «Әшһәду ән лә илаһа иллаллаһ уә әннәкә абдуһу уә расулуһу» деп мұсылман болды. Қасында жетпіс адам да иман абыройына бөленді. Олар Расулуллаһпен (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) бірге жолын жалғастырды. Мәдинаға жетпей бір жерде түнеді. Таңертең Бурәйдә Әсләми: Йа, Расулаллаһ! Мәдинаға байрақсыз кіргеніміз болмайды» деп сәлдесін шешіп, ағытып, найзаның ұшына байлап қойды. Расулуллаһтың (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) алдында ұстап жүрді. Мәдинаға солай кірді. Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм): «Ей, Бурәйдә! Менен кейін Хорасан қалаларынан Зұлқарнайн құрған Мәрв қаласына барасың. Сол жерде қайтыс боласың. Қиямет күні шығыс елінің көсемі боласың» деді. Расулуллаһтың (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) айтқанындай болды. Бурәйдә (радиаллаһу анһ) бір соғыста Мәрв қаласына барды да, сол жерде қайтыс болды. Хадис ғалымдарының айтуынша, қалалар туралы айтылған хадис шәрифтердің ең сенімдісі – Бурәйдә (радиаллаһу анһ) хадисі. Бурәйдәнің (радиаллаһу анһ) қабірі Хаким ибн Амр Ғаффардың қабірі қасында. Хаким ибн Амр Ғаффари – Расулуллаһтың (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) сахабасы. Ол Мәрв қаласында әмір және қазы болған. Хижреттің елуінші жылы қайтыс болды. Ал Бурәйдә (радиаллаһу анһ) хижреттің алпысыншы жылы қайтыс болды.

• Салман Фариси (радиаллаһу анһ) мұсылман болудан бұрын көптеген монахтармен сұхбаттасып, көптеген патриархтарға қызмет еткен болатын. Олардың әрбірі өмірінің соңында басқа монахқа баруын өсиет еткен. Соңғы монахының қайтыс болуы жақындағанда ол «Сізден кейін кімге барайын?» деп сұрады. Монах: «Қазіргі таңда жер жүзінде сұхбатын тыңдайтын және саған қайыр келтіретін ешкімді білмеймін. Бірақ ақыр заман пайғамбарының келер уақыты жақындап қалды! Ол пайғамбар Ибраһим алейһиссаламның дінін ұстанады. Ол екі тастақ жер арасында және құрма ағашы мол жерде болады. Екі жауырыны арасында пайғамбарлық мөрі болады. Сыйлықты қабыл алады. Садақаны қабылдамайды» деді. Салман Фариси (радиаллаһу анһ) сол өсиет бойынша Арабстанға жолға шықты. Сөйтіп Мәдинаға жетті. Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) Мәдинаға хижрет еткенде Қубада тұрақтаған кезде Салман Фариси (радиаллаһу анһ) өзімен біраз заттар алып, Расулуллаһтың алдына шықты. Апарған нәрселерін «Бұл – садақа» деп ұсынды. Расулуллаһ сахабаларына «Сендер жеңдер» деп өзі жемеді. Салман Фариси ішінен «Белгілердің бірі мәлім болды» деді. Одан кейінгісін өзі былай айтып берген: «Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) Қубадан Мәдинаға келгенде тағы біраз нәрселер алып алдына шықтым. «Бұл – сыйлық» деп едім, Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) сахабаларымен бірге сол сыйлықты жеді. Өз-өзіме «Екінші белгі де көрінді» дедім. Кейін тағы бір рет алдына шықтым. Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) «Бақи» мазарында сахабаларының бірінің жаназасында еді. Үстінде рида және изардан тұратын көйлек бар еді. Мен пайғамбарлық мөрін көрмек болып жақынырақ тұрдым. Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) менің пайғамбарлық мөрді көруім үшін мүбәрәк иығынан ридасын түсірді. Пайғамбарлық мөрді көрдім. Дәл монахтың маған сипаттағанындай еді. Еркімнен тыс иіліп пайғамбарлық мөрді сүйдім де, жылап жібердім. Расулуллаһ (саллаллаһу алейһи уәсәлләм) мені алдына шақырды. Барып отырдым да, басымнан өткен оқиғалардың бәрін жеке-жеке айтып бердім. Оған қатты ұнап, сахабалардың да естуін қалады.