110) ХАЖЖАЖ БИН ЮСУФ: Таифта Бәни Сақиф тайпасынан болып, 41 жылы туылды. Халифа Абдулмәлик оны қолбасшы етті. Оның алғашқы міндеті Меккеде Абдуллаһ бин Зубәйрмен соғысу болды. Оны шәһид етті. 75 жылы Хижаз және Ирак әкімі болды. Үндістанға дейін билік құрды. Көп мұсылманды шәһид етті. Харижилермен жиһад етіп, оларды ойсыратты. Осылайша әһли сүннетке үлкен қызметі тиді. 86 жылы Уәлид халифа болғанда билігі тағы бір сатыға артты. 95 [м.714] жылы әкім кезінде өлді. Ол өте зерек әрі саясаты мықты адам еді. Жомарттығы, кең пейілдігі де зұлымдығы секілді көп еді. Кешірімі де көп болатын. Үндістан аймақтарында көп жерлерді жаулап алды. Құран кәрімге әрекеттер қойып, дұрыс оқылуын қамтамасыз еткен осы адам. 27, 304, 305, 402.

111) ХАДИША-ТУЛ КУБРА: Құрайштың текті, асыл отбасынан шыққан. Расулуллаһтың алғашқы жұбайы. Әкесі Хувәйлид, анасы Фатима. Ол қырық жасында жесір кезінде Расулуллаһқа тұрмысқа шықты. Расулуллаһ ол кезде жиырма бес жаста еді. Одан төрт қызы және екі ұлы дүниеге келді. Жесір кезінде саудамен айналысатын. Өте бай еді. Қызметкерлері, хатшылары және құлдары бар еді. Жәбрейіл алейһиссалам Расулуллаһқа алғаш көрінген кезде ол қорыққан болатын. Бұл жағдайын Хадишаға айтып берді. Бәрінен бұрын Хадиша иман келтірді. Кәпірлер мүсінге табынып, Расулуллаһқа сенбейтін, оны мазақтайтын. Көп қорлық көрсететін еді. Хадиша Расулуллаһқа жұбаныш пен рух беретін. Ол бүкіл мал-мүлкін ол үшін пида етті. Расулуллаһқа жиырма бес жыл адалдықпен қызмет етті. Бір рет те ренжітпеді. Хижреттен үш жыл бұрын Әбу Талибтың өлімінен үш күннен кейін алпыс бес жасында Меккеде қайтыс болды. Расулуллаһ өмірінің соңына дейін әрдайым оны мақтайтын. Тіпті бір күні үйде мақтаған кезде Айша анамыз шыдай алмай «Аллаһу та'ала сізге одан да жақсырағын берді» деді. «Жоқ! Одан жақсысы берілмеді. Бәрі маған өтірікші деген күндерде ол маған сенді. Бәрі маған қорлық көрсеткенде ол маған жар болды. Ол менің қайғыларымды кетірді» деп жауаптады. Хазреті Хадиша мен қызы Фатима-туз Зәхра дүниедегі бүкіл әйелдердің ең үстемдері екені хадис шәрифте айтылған төрт әйелдің екеуі. Үшіншісі Перғауынның әйелі хазреті Асия, төртіншісі хазреті Мәриәм (радиаллаһу та'ала анһуннә). 14, 69, 70, 134, 171, 188, 242, 289, 310, 323, 331, 376, 383, 408.

112) ХАФСА: Расулуллаһтың жұбайы және хазреті Омардың қызы. Оның бірінші күйеуі Бәдір соғысына қатысқан Хунәйс еді. Хунәйспен бірге ол Мәдинаға хижрет еткен болатын. Ол жас кезінде жесір қалды. Әкесі хазреті Әбу Бәкірге, кейін Османға жұбайлыққа алуын ұсынды. Ол кезде Расулуллаһтың қызы жақында қайтыс болған еді. Екеуі де кешірім сұрап бас тартқан еді. Хазреті Омар мұңайып қалды. Расулуллаһ мұны түсініп, «Йа, Омар! Қызыңды Османнан жақсысы алады әрі Осман Хафсадан жақсысын жұбайлыққа алады» деді. Хижреттің үшінші жылы Ол Хафса анамызды некесіне алумен абыройландырды. Қызы Умми Гүлсүмді хазреті Османға берді. Біраз уақыттан кейін Хафсамен ажырасты. Кейін Жәбрейіл алейһиссаламның белгісімен қайтадан некелесті. Ол көп ораза ұстап, көп намаз оқитын. Алпыс хадис шәриф хабар берген. Хижреттің 41 жылы қайтыс болды (радиаллаһу та'ала анһа). 12, 69, 196, 242.

113) ХАЛИД БИН УӘЛИД: Исламның үлкен дұшпаны Уәлид бин Муғайраның ұлы. Әбу Жәһл мен ол екі ағайындының балалары. Ол сахабалардың ұлыларының, ислам ғазиларының қаһармандарының бірі еді. Анасы Лубабә – Расулуллаһтың балдызы еді. Ухуд соғысында дұшпан бірліктерінің бірінің қолбасшысы болған. Қырыққа жуық сахабаның шәһид болуына себепші болған еді. Худәйбияда да дұшпанның тарапында болды. Алтыншы жылдың соңына таман Амр бин Аспен бірге Мәдинаға барып мұсылман болды. Меккенің алынуында ислам әскерінің бірлік қолбасшысы еді. Мута соғысында Жафәр Тайяр шәһид болғанда қолбасшылықты қолына алып, үш мың адаммен Гераклиустың жүз мың адамдық әскерін жеңді. Расулуллаһтан «Сәйфуллаһ» атын алып абыройланды. Хазреті Әбу Бәкір мен Омар замандарында да түрлі соғыстарды жеңді. 21 жылы Хумста қайтыс болды. Бірақ Яқут Хамауи бойынша Мәдинада жерленген. 56, 64, 113, 114, 116, 117, 177, 180, 201, 250, 251, 259, 302, 312, 323, 341, 354, 362.

114) ХАЛИД БИН ЗӘЙД: Әбу Әйюб Ансари – асхаби кирамнан. Әйюб сұлтан атымен танымал. Расулуллаһ Мәдинаға хижрет еткенде түйе оның есік алдына шөкті. Расулуллаһ мешіт соғылғанша жеті ай осы үйде қонақ болды. Мәдина халқы хазреті Халидтың үйіне келіп Расулуллаһты зиярат ететін. Сол кездері яһуди ғалымы «Абдуллаһ бин Сәлам» да келіп, Расулуллаһқа мұқият қарап тұрды. «Бұл жүз өтірікшінің жүзі емес» деп бірден мұсылман болды. Хазреті Халид Бәдір, Ухуд, Хандек және басқа да соғыстарға қатысты. Жүз елу хадис шәриф хабар берген. Қартайып қалса да хазреті Муауия заманында Суфян бин Ауф Әзди қолбасшылығындағы әскермен Стамбұл жорығына қатысты. Язид те сол әскерде еді. 50 жылы қамалдың сыртында отыз мың мүжаһидпен бірге шәһид болды. Қажы Байрам Уәли жетілдірген әулие Ақ Шәмседдин тарапынан қабірі табылып, Фатих Сұлтан Мұхаммед Хан оған кесене жасатты. Османлы патшалары бұл кесенеге құрмет көрсететін. Әміршілер осы кесененің алдында қылыш тағатын (радиаллаһу та'ала анһ). Стамбұл қаласы Язид пен Сүлейман бин Абдулмәлик замандарында да қоршауға алынған еді. 13, 19, 63, 113, 121, 288, 311, 361.